زانتان گام یک پلی‌ساکارید طبیعی و پرکاربرد است که از طریق فرآیند تخمیر میکروبی تولید می‌شود. در صنعت داروسازی به عنوان یک مواد کمکی (excipient) چندمنظوره برای کنترل ویسکوزیته، تثبیت و افزایش حجم مورد استفاده قرار می‌گیرد.

اطلاعات پایه و شناسه‌ها:
· نام رایج: زانتان گام (Xanthan Gum)
· اسامی تجاری/سایر نام‌ها: Corn Sugar Gum, E415, Xantural, Grindsted, Keldent, Keltrol
· فرمول شیمیایی: C₃₅H₄₉O₂₉
· خواص ظاهری: پودر سفید رنگ، بدون بو، با ذرات ریز و قابلیت جریان‌پذیری مناسب

خصوصیات فیزیکی و شیمیایی کلیدی:

حلالیت در حلال‌های مختلف:
این جدول به انتخاب حلال مناسب کمک می‌کند.

کاربردهای اصلی در داروسازی و صنایع مرتبط:
زانتان گام به دلیل غیرسمی بودن و سازگاری با طیف وسیعی از مواد، در فرمولاسیون‌های خوراکی و موضعی کاربرد دارد:
· عامل سوسپانسیون‌کننده و تثبیت‌کننده: در ساخت سوسپانسیون‌های خوراکی (مانند شربت‌های آنتی‌بیوتیک) برای جلوگیری از ته‌نشینی ذرات.
· عامل ویسکوزیته‌دهنده و تشکیل ژل: ایجاد بافت مناسب در ژل‌های موضعی، قطره‌های چشمی (برای افزایش زمان ماندگاری روی قرنیه) و فرمولاسیون‌های آرایشی.
· عامل اتصال‌دهنده (Binder) و کنترل رهش: در تولید قرص‌ها (به ویژه قرص‌های با رهش کنترل‌شده یا شناور) و به عنوان بخشی از سیستم‌های دارورسانی هدفمند (مثل حامل برای پروتئین‌ها یا دارورسانی به کولون).

ویژگی مهم:
محلول‌های زانتان گام رفتار شبه‌پلاستیک دارند؛ یعنی ویسکوزیته با اعمال تنش برشی (مانند همزدن) کاهش می‌یابد و با توقف آن بلافاصله بازمی‌گردد.

ملاحظات ایمنی و سمیت:
· به طور کلی در مقادیر مورد استفاده در فرمولاسیون‌ها غیرسمی و غیرتحریک‌کننده (برای پوست و چشم) در نظر گرفته می‌شود.
· مصرف روزانه قابل قبول (ADI): توسط سازمان بهداشت جهانی (WHO) حداکثر ۱۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم وزن بدن تعیین شده است.
· مطالعات طولانی‌مدت روی حیوانات (موش و سگ) حتی با دوزهای بالا (۱۰۰۰ میلی‌گرم/کیلوگرم/روز) نیز عوارض جانبی قابل توجهی نشان نداده است.

ناسازگاری‌های مهم در فرمولاسیون:
شناخت ناسازگاری‌ها برای طراحی یک فرمول پایدار حیاتی است.

نکته سازگاری:
با اکثر اسیدها، بازها و نمک‌ها (تا ۳۰٪) سازگار است و ویسکوزیته آن در حضور نمک معمولاً تغییر چندانی نمی‌کند.

نکات مهم در کار و مصرف:
· روش حل کردن: برای جلوگیری از تشکیل کلوخه، پودر را به آرامی و در حین همزدن شدید به آب سرد اضافه کنید. می‌توان آن را ابتدا با یک پودر خشک دیگر (مانند شکر) یا با گلیسیرین/الکل مخلوط کرد.
· احتیاط‌های شغلی: رعایت اصول پایه، استفاده از دستکش و محافظ چشم توصیه می‌شود.

شرایط نگهداری:
· پودر: باید در ظرف دربسته، در جای خشک و خنک نگهداری شود.
· محلول آبی: در محدوده pH بین ۴ تا ۱۰ و دمای ۱۰ تا ۶۰ درجه سانتی‌گراد پایدارترین حالت را دارد. ویسکوزیته محلول‌های رقیق (<۱٪) ممکن است در دمای بالاتر از محیط کاهش یابد. این ماده در برابر انجماد و ذوب متعدد نیز پایدار است.

منابع:
· Handbook of Pharmaceutical Excipients.