پلیسوربات۸۰ که با نامهای تجاری رایجی مانند Tween 80 نیز شناخته میشود، یک سورفکتانت و امولسیفایر غیر یونی با کاربردهای گسترده در صنایع داروسازی، آرایشی-بهداشتی و غذایی است. ساختار آمفیفیلیک (هم آبدوست و هم چربیدوست) آن امکان برقراری پلی بین فازهای آبی و روغنی را فراهم میآورد.
اطلاعات پایه و شناسهها:
· نامهای شیمیایی/متداول: پلیسوربات۸۰، پلیاکسیاتیلن سوربیتان مونواولئات، Tween 80.
· فرمول شیمیایی: (C₁₂H₂₄O₆ : واحد پایه)، اما یک پلیمر است.
· وزن مولکولی: حدود ۱۳۱۰ گرم بر مول.
· شمارهCAS:۹۰۰۵-۶۵-۶.
· ظاهر: مایع چسبناک، از بیرنگ تا زرد کمرنگ یا کهربایی روشن، با بوی مخصوص و طعم نسبتاً تلخ. چگالی آن بین ۱.۰۶ تا ۱.۰۹ گرم بر میلیلیتر است.
حلالیت و ماهیت فیزیکوشیمیایی:
· حلالیت: به آسانی در آب حل میشود و محلولی شفاف ایجاد میکند. در اتانول نیز محلول است، اما در روغن معدنی نامحلول میباشد.
· مکانیسم عمل: با کاهش کشش سطحی بین فازهای غیرقابل اختلاط (مثل روغن و آب)، تشکیل امولسیونهای پایدار را ممکن میسازد.
کاربردهای اصلی در داروسازی و فرمولاسیون:
پلیسوربات ۸۰ به دلیل سازگاری و ایمنی بالا، در حوزههای زیر نقش کلیدی دارد:
|
حوزه کاربرد
|
عملکرد اصلی
|
مثالهای کاربردی
|
|
فرمولاسیون دارویی
|
افزایش حلالیت و فراهمی زیستی داروهای کممحلول.
|
در فرمولاسیون داروهای تزریقی و خوراکی برای حل کردن مواد فعال.
|
|
فرمولاسیون موضعی
|
امولسیفایر، ترکننده (Wetting Agent)، کمکحلال.
|
در ساخت کرم، لوسیون، پماد.
|
|
بیوتکنولوژی و تحقیقات
|
حل کردن پروتئینهای غشایی، پراکندهکننده، جلوگیری از تشکیل بیوفیلم.
|
در محیطهای کشت و انواع سنجشهای آزمایشگاهی.
|
|
صنایع غذایی و آرایشی
|
امولسیفایر و تثبیتکننده.
|
در بستنی، سسها، کرمها و لوسیونهای آرایشی.
|
جدول راهنما: درصد مصرف پلیسوربات ۸۰ در فرآوردههای موضعی:
این جدول یک راهنمای عملی برای فرمولاسیون ارائه میدهد.
|
کارکرد در فرمولاسیون موضعی
|
شرایط / توصیف
|
محدوده درصد مصرف معمول
|
|
امولسیونکننده
|
به تنهایی در سیستمهای روغن در آب (O/W)
|
۱٪ تا ۱۵٪
|
|
امولسیونکننده
|
به همراه سایر امولسیفایرهای آبدوست در سیستم O/W
|
۱٪ تا ۱۰٪
|
|
نگهدارنده رطوبت
|
برای افزایش ظرفیت نگهداری آب در پمادها
|
۱٪ تا ۱۰٪
|
|
حلالکننده
|
برای افزایش انحلال مواد موثره کممحلول در پایههای چرب
|
۱٪ تا ۱۵٪
|
|
عامل ترکننده
|
برای تر کردن و پراکنده کردن مواد نامحلول در پایههای چرب
|
۰.۱٪ تا ۳٪
|
هشدارها و ناسازگاریهای مهم:
برای جلوگیری از کاهش کیفیت یا اثربخشی فرمول، توجه به این نکات ضروری است:
· ناسازگاری شیمیایی: ممکن است با فنلها، تاننها، ترکیبات تار-like واکنش داده و منجر به تغییر رنگ یا رسوب شود.
· تداخل با نگهدارندهها: میتواند فعالیت ضد میکروبی متیل پارابن را کاهش دهد. هنگام استفاده همزمان، این مورد باید در آزمون چالش میکروبی مورد ارزیابی قرار گیرد.
· واکنشهای تجزیه: در مجاورت اسیدها یا بازهای قوی ممکن است تحت هیدرولیز (صابونی شدن) قرار گیرد.
· انحلال پذیری: علیرغم انحلال پذیری بالا، در برخی حلالهای بسیار غیرقطبی (مثل روغن معدنی) حل نمیشود.
شرایط نگهداری:
این ماده باید در ظرف دربسته و محکم، دور از نور و رطوبت شدید، و در دمای محیط معمولی نگهداری شود.