تریاتیل سیترات یک تریاستر مشتق از اسید سیتریک و اتانول است که به عنوان یک پلاستیسایزر (نرمکننده) مؤثر، ایمن و همهکاره در صنایع داروسازی، غذایی و آرایشی-بهداشتی شناخته میشود. در داروسازی، نقشی کلیدی در فناوری پوششدهی دارویی ایفا میکند.
اطلاعات پایه و شناسهها:
· نام شیمیایی: ۲-هیدروکسی-۱,۲,۳-پروپانتریکربوکسیلیک اسید تریاتیل استر
· فرمول شیمیایی: C₁₂H₂₀O₇
· وزن مولکولی: ۲۷۶.۲۹ گرم بر مول
· شماره CAS :۷۷-۹۳-۰
· شماره افزودنی غذایی(E-Number): E1505
· ظاهر: مایعی شفاف، بیرنگ و بیبو.
خواص فیزیکوشیمیایی کلیدی:
|
ویژگی
|
مقدار / شرح
|
|
نقطه ذوب
|
-۵۵ درجه سانتیگراد
|
|
نقطه جوش
|
۲۹۴ درجه سانتیگراد
|
|
دانسیته(25°C)
|
۱.۱۳۷ گرم بر میلیلیتر
|
|
ویسکوزیته(25°C)
|
۳۵.۲ میلیپاسکال-ثانیه (cP)
|
|
نقطه اشتعال(Flash Point)
|
۱۵۵ درجه سانتیگراد
|
حلالیت در حلالهای مختلف:
این جدول برای فرمولاسیون و انتخاب حلال مناسب ضروری است.
|
حلال
|
وضعیت حلالیت (تقریبی)
|
|
آب (سرد)
|
۱ بخش در ۱۵ بخش آب (محلول جزئی)
|
|
آب جوش
|
محلول
|
|
اتانول، ایزوپروپیل الکل، پروپیلن گلیکول
|
محلول / قابل اختلاط
|
|
کلروفرم
|
محلول
|
|
گلیسیرین
|
نامحلول
|
|
روغنها (مثلاً روغن بادام زمینی)
|
۱ بخش در ۱۲۵ بخش روغن (محلول جزئی)
|
کاربردهای اصلی در صنایع مختلف:
۱. صنعت داروسازی (مهمترین کاربرد):
· پلاستیسایزر در پوششهای پلیمری: اصلیترین نقش آن است. با نرم کردن فیلم پلیمری، به پوششهای قرص، کپسول و گرانول کمک میکند تا:
· انعطافپذیری بیشتری داشته باشند و ترک نخورند.
· کنترل رهش (آهسته یا رودهای) را ممکن سازند.
· طعم نامطبوع داروها را بپوشانند.
· طعمدهنده و حلال: به عنوان یک افزودنی مستقیم در برخی فرمولاسیونها.
۲. صنایع غذایی (با شماره E1505):
· به عنوان تثبیتکننده کف (مخصوصاً در محصولات حاوی سفیده تخم مرغ)، طعمدهنده و امولسیفایر کاربرد دارد.
۳. صنایع آرایشی-بهداشتی:
· به عنوان تثبیتکننده عطر و ماده تشکیلدهنده فیلم در محصولاتی مانند اسپری مو، لاک ناخن و دئودورانتها استفاده میشود.
۴. کاربردهای صنعتی:
· به عنوان نرمکننده برای پلیمرهایی مانند PVC.
ملاحظات ایمنی، سمیت و ناسازگاری:
· سمیت: بهطور کلی برای مصرف خوراکی در مقادیر مجاز غیرسمی و غیرتحریککننده در نظر گرفته میشود. البته مصرف مقادیر بسیار زیاد میتواند مضر باشد.
· خطرات کار: در حالت عادی کمخطر است، اما ممکن است چشم و پوست را تحریک کند. بخارات یا ائروسل آن در غلظت بالا میتواند برای سیستم تنفسی تحریککننده باشد.
· تجهیزات حفاظتی پیشنهادی: استفاده از دستکش، عینک ایمنی و در شرایط پرغبار یا دمای بالا، ماسک تنفسی توصیه میشود.
· ناسازگاریهای شیمیایی: با مواد اکسیدکننده قوی و بازهای قوی (قلیاها) ناسازگار است.
شرایط نگهداری:
این ماده باید در ظرف دربسته و کاملاً سربسته، در مکانی خشک، خنک و با تهویه مناسب نگهداری شود.
منابع:
· Handbook of Pharmaceutical Excipients
· Wikipedia
· PubChem Database