گوگرد یک ماده معدنی با سابقه طولانی در درمان بیماریهای پوستی است. در داروسازی، گوگرد به چند شکل مختلف وجود دارد که گوگرد پرسیپیته (Percipitated Sulfur) یا «شیر گوگرد»، به دلیل ذرات ریز و یکنواخت، مناسبترین فرم برای استفاده در فرمولاسیونهای موضعی ترکیبی است.
انواع گوگرد دارویی (مقایسه اجمالی):
|
نوع گوگرد
|
نام دیگر
|
روش تولید / ویژگی
|
کاربرد اصلی
|
|
گوگرد پرسیپیته
|
شیر گوگرد
|
از جوشاندن و رسوب دادن گوگرد بهدست میآید. میکروکریستالی، نرم و یکنواخت.
|
فرمولاسیونهای موضعی (کرم، لوسیون، پماد).
|
|
گوگرد سوبلیمه
|
گل گوگرد
|
از تصعید گوگرد حاصل میشود.
ذرات بسیار ریز.
|
عمدتاً در کشاورزی، کمتر در داروسازی نوین.
|
|
گوگرد شستهشده
|
–
|
از شستشوی گوگرد سوبلیمه برای حذف ناخالصیها (مثل آرسنیک) بهدست میآید.
|
مواردی که خلوص بالا مورد نیاز است.
|
اطلاعات پایه و خواص فیزیکوشیمیایی:
· ظاهر: پودر میکروکریستالی یا آمورف به رنگ زرد کمرنگ، بسیار نرم، بیبو یا با بوی خفیف گوگرد.
· نقطه ذوب: ۱۱۵.۲ درجه سانتیگراد.
· نکته فرمولاسیونی: برای پخش بهتر در پایههای دارویی، بهتر است ابتدا با یک حامل مناسب مانند گلیسیرین، الکل یا تریاتانولآمین اولئات لویگه (خمیر) شود و سپس به فاز اصلی اضافه گردد.
مکانیسم عمل و کاربردهای درمانی:
گوگرد پرسیپیته از طریق چند مکانیسم همزمان عمل میکند:
مکانیسمهای اصلی:
1. کراتولیتیک: در غلظتهای معمول (۲-۱۰٪)، باعث لایهبرداری ملایم و باز شدن منافذ مسدود پوست میشود.
2. ضد باکتری و ضد قارچ: رشد باکتریها (مثلC. Acnes) و قارچها (مثلMalassezia ) را مهار میکند.
3. ضد انگل: در غلظتهای بالاتر (۶-۱۰٪) با مختل کردن چرخه زندگی کنه سارکوپتس اسکابی، درمان مؤثری برای گال (جرب) است.
اندیکاسیونهای بالینی بر اساس این مکانیسمها:
· آکنه ولگاریس (بهویژه انواع کومدونال و التهابی)
· درماتیت سبورئیک و شوره سر (در قالب شامپو یا لوسیون)
· روزاسه (برای کاهش التهاب و قرمزی)
· گال (جرب) (در قالب پماد با غلظت ۶-۱۰٪)
· عفونتهای قارچی سطحی پوست
فرمولاسیون و نکات ساخت:
· اشکال دارویی: در کرم، لوسیون، پماد، صابون و شامپو استفاده میشود.
· غلظتهای متداول:
· آکنه و درماتیت: ۲٪ تا ۵٪
· گال (جرب): ۶٪ تا ۱۰٪ (تحت نظر پزشک)
· عوارض جانبی احتمالی: ممکن است باعث خشکی، سوزش خفیف یا تحریک پوست بهویژه در ابتدای درمان شود. معمولاً با ادامه استفاده کاهش مییابد.
هشدارها و ناسازگاریهای حیاتی در فرمولاسیون:
رعایت این نکات برای اطمینان از پایداری و کیفیت فرآورده نهایی ضروری است:
· ناسازگاری با فلزات: گوگرد با بسیاری از فلزات (بهویژه نقره، مس و جیوه) واکنش داده و باعث تغییر رنگ شدید فرآورده (معمولاً به سیاهی) میشود. در تمام مراحل ساخت و بستهبندی باید از تماس با وسایل فلزی اجتناب کرد (از وسایل شیشهای، استیل ضدزنگ ۳۱۶ یا پلاستیکی استفاده شود).
· تداخل با ترکیبات جیوهدار: در صورت ترکیب با نمکهای جیوه (مثل پرسیپیته بلان)، میتواند تولید سولفید هیدروژن کند که علاوه بر بوی نامطبوع، ممکن است باعث رنگدهی پوست شود.
شرایط نگهداری:
پودر گوگرد پرسیپیته باید در ظرف دربسته و غیرفلزی، در محیط خشک و خنک و دور از نور مستقیم نگهداری شود.