سدیم تیوسولفات یک ترکیب معدنی با فرمول Na₂S₂O₃ است که در داروسازی معمولاً به صورت پنتاهیدرات (۵ آبه) مورد استفاده قرار میگیرد. این ماده به دلیل واکنشپذیری و خواص شیمیایی خاص خود، کاربردهای متنوع و مهمی در حوزه سلامت دارد.
اطلاعات پایه و خواص فیزیکوشیمیایی:
|
ویژگی
|
شرح
|
|
فرم رایج
|
سدیم تیوسولفات پنتاهیدرات
|
|
ظاهر
|
کریستالها، گرانول یا پودر بیرنگ، شفاف و بیبو.
|
|
ویژگی رطوبتی
|
میتواند جاذب الرطوبه (هیگروسکوپیک) باشد یا در هوای خشک رطوبت از دست دهد.
|
|
نقطه ذوب (پنتاهیدرات)
|
حدود ۴۸ درجه سانتیگراد.
|
|
حلالیت
|
بهراحتی در آب حل میشود. در اتانول ۹۵٪ نامحلول است.
|
کاربردهای اصلی در داروسازی و پزشکی:
۱. نقش در فرمولاسیون دارویی: آنتیاکسیدان
· در برخی فرمولاسیونهای تزریقی یا موضعی به عنوان عامل کاهنده و آنتیاکسیدان برای افزایش پایداری داروها استفاده میشود.
۲. درمان موضعی عفونتهای قارچی پوست:
· یکی از کاربردهای رایج آن، تهیه محلول موضعی (معمولاً ۲۵٪) برای درمان کچلی رنگارنگ (Tinea versicolor یا Pityriasis versicolor) است.
· گاهی در ترکیب با عوامل کراتولیتیک مانند اسید سالیسیلیک برای اثربخشی بیشتر فرموله میشود.
۳. آنتیدوت (پادزهر) در مسمومیتهای حاد:
· یک آنتیدوت استاندارد و نجاتبخش در مسمومیت با سیانید (مانند استنشاق دود آتشسوزی یا بلع) محسوب میشود.
· مکانیسم: با سیانید واکنش داده و آن را به تیوسیانات بیخطرتر تبدیل میکند که به سرعت از طریق کلیهها دفع میشود.
نکات حیاتی، ناسازگاریها و هشدارها:
برای کاربرد ایمن و مؤثر، توجه به این موارد ضروری است:
|
موضوع
|
توضیح و اقدام لازم
|
|
تخریب با حرارت
|
در اثر حرارت تجزیه میشود. باید از گرم کردن غیرضروری اجتناب کرد.
|
|
ناسازگاری شیمیایی
|
با اسیدها (تولید گاز SO₂ و رسوب گوگرد)، ید، و نمکهای فلزات سنگین مانند سرب، جیوه و نقره (تشکیل سولفیدهای نامحلول و تیرهشدن) ناسازگار است.
|
|
نکته ظریف فارماکوپهای
|
طبق USP، افزودن مقدار کمی سدیم تیوسولفات (۰.۰۵٪ تا ۰.۱٪) به محلول اشباع یدور پتاسیم (SSKI) برای نگهداری طولانیمدت توصیه میشود. در این حالت، نقش آن جلوگیری از اکسیداسیون یدید به ید آزاد و پایدارسازی محلول است. این یک استثنای مهم در ناسازگاری کلی با ید محسوب میشود.
|
شرایط نگهداری:
این ماده باید در ظرف کاملاً دربسته، در محیط خشک، خنک و با تهویه مناسب نگهداری شود. دور از اسیدها و منابع حرارتی قرار گیرد تا از تجزیه و واکنشهای ناخواسته جلوگیری شود.