سدیم متابی‌سولفیت (با فرمول Na₂S₂O₅) که با نام پیروسولفیت سدیم نیز شناخته می‌شود، یک ماده شیمیایی صنعتی و دارویی است. در داروسازی، نقش اصلی آن محافظت از داروها در برابر تخریب ناشی از اکسیداسیون است.

اطلاعات پایه و شناسه‌ها:
· سایر نام‌ها: پیروسولفیت سدیم، دی‌سدیم پیروسولفیت.
· ظاهر: کریستال یا پودر کریستالی سفید تا زرد کمرنگ، با بوی مشخص دی‌اکسید گوگرد و طعم اسیدی-نمکی.
· ترکیب معمول: ممکن است حاوی مقادیر کمی سدیم سولفیت و سدیم سولفات باشد.

خواص فیزیکوشیمیایی و حلالیت:

ویژگی

شرح

رفتار در برابر حرارت

در دمای زیر ۱۵۰ درجه سانتی‌گراد ذوب و تجزیه می‌شود.

حلالیت در آب

حلالیت خوب: ۱ گرم در ۱.۹ میلی‌لیتر آب سرد و ۱ گرم در ۱.۲ میلی‌لیتر آب جوش.

حلالیت در سایر حلال‌ها

کم محلول در اتانول ۹۵٪. به راحتی در گلیسیرین حل می‌شود.


کاربرد اصلی: آنتی‌اکسیدان و نگهدارنده در فرمولاسیون دارویی
مکانیسم و شرایط مطلوب
:
· با آزاد کردن دی‌اکسید گوگرد (
SO₂) در محلول، یک محیط کاهنده ایجاد می‌کند که از اکسیداسیون مواد فعال جلوگیری می‌نماید.
· اثربخشی بیشتر در محیط‌های اسیدی. در فرمولاسیون‌های قلیایی، معمولاً سدیم سولفیت ترجیح داده می‌شود.

غلظت‌های معمول مصرف:

نوع کاربرد

محدوده غلظت معمول (وزنی/حجمی)

توضیح

 

فرمولاسیون‌های عمومی (خوراکی، موضعی، برخی تزریقی)

۰.۰۱٪ تا ۰.۱٪

رایج‌ترین محدوده برای اثر آنتی‌اکسیدانی.

 

فرمولاسیون‌های خاص تزریقی عضلانی

تا ۲۷٪

یک استثنای با غلظت بسیار بالا، صرفاً برای موارد ویژه و تحت شرایط کنترل‌شده.


هشدارها و ناسازگاری‌های حیاتی (بخش کلیدی):
آگاهی از این تداخلات برای پیشگیری از کاهش شدید اثربخشی دارو یا ایجاد محصولات ناخواسته ضروری است.

دسته مواد ناسازگار

اثر و توضیح

سمپاتومیمتیک‌ها (آدرنرژیک‌ها)

مهمترین ناسازگاری: با اپینفرین (آدرنالین) و مشتقات آن واکنش شیمیایی داده و ترکیبات بی‌اثر تشکیل می‌دهد. هرگز نباید در یک فرمولاسیون با هم استفاده شوند.

آنتی‌بیوتیک‌ها

با کلرامفنیکل و سیس‌پلاتین (علی‌رغم اینکه داروی ضدسرطان است) ناسازگاری گزارش شده است.

بسته‌بندی

ممکن است با درپوش‌های لاستیکی یا پلاستیکی ویال‌ها واکنش دهد. باید سازگاری بررسی شود.

اسیدهای قوی

افزودن اسید قوی به پودر آن، گاز SO₂ سمی و خفه‌کننده آزاد می‌کند.

شکر (ساکارز)

حضور شکر پایداری سدیم متابی‌سولفیت را در محلول کاهش می‌دهد.

اکسیدان‌ها و فلزات سنگین

به‌طور کلی با عوامل اکسیدکننده قوی ناسازگار است.


نکات عملی برای حفظ پایداری خودِ متابی‌سولفیت:
این آنتی‌اکسیدان خود در معرض اکسیداسیون هوا است:
· پر کردن کامل ظرف: محلول‌های حاوی آن باید تا حد امکان ظرف را کاملاً پر کنند تا حداقل فضای هوای بالای مایع (
Headspace) وجود داشته باشد و تماس با اکسیژن کاهش یابد.
· شرایط نگهداری ماده خام: پودر آن باید در ظرف کاملاً دربسته و پر، در دمای خنک (زیر ۴۰ درجه سانتی‌گراد) و دور از رطوبت و هوا نگهداری شود تا از تجزیه و تبدیل تدریجی به سدیم سولفات جلوگیری شود.