سدیم سیترات (با فرمول کلی Na₃C₆H₅O₇) که به تری سدیم سیترات نیز معروف است، یک نمک سدیم اسید سیتریک است. این ماده به دلیل سازگاری بالا، ایمنی و خواص عملکردی متنوع، یکی از مواد کمکی (excipient) و فعال پرکاربرد در صنعت داروسازی محسوب می‌شود.

اطلاعات پایه و اشکال مختلف:

کاربردهای اصلی در داروسازی و پزشکی:
۱. کاربردهای مبتنی بر فرمولاسیون (Excipient Functions):
· عامل بافره‌کننده (Buffer) به دلیل ایجاد محلول‌هایی با pH بین ۷.۵ تا ۹، برای تثبیت pH فرمولاسیون‌های دارویی (به‌ویژه شربت‌ها و محلول‌های تزریقی) و افزایش پایداری داروهای حساس به pH استفاده می‌شود.
· طعم‌دهنده: طعم شور و خنک ملایم آن، برای بهبود پذیرش فرآورده‌های خوراکی به‌کار می‌رود.
· عامل ایجاد گاز (در قرص جوشان): فرم انیدر آن در ترکیب با اسیدهای خشک (مانند اسید سیتریک) در حضور آب، واکنش داده و دی‌اکسید کربن تولید می‌کند.
۲. کاربردهای درمانی (Active Functions):
· قلیایی‌کننده ادرار (Urinary Alkalinizer): در ساخت محلول‌های خوراکی ترکیبی برای پیشگیری و کمک به انحلال سنگ‌های کلیه اسید اوریکی و مدیریت نقرس استفاده می‌شود. سیترات موجود، در بدن به بیکربنات تبدیل می‌شود.
· ضد انعقاد (Anticoagulant): در کیسه‌های جمع‌آوری خون (مانند ACD) با شلاته کردن یون کلسیم از لخته شدن خون جلوگیری می‌کند.

اطلاعات فنی حیاتی برای فرمولاسیون:

ناسازگاری‌ها و شرایط نگهداری:
· ناسازگاری‌های شیمیایی:
  · با ترکیبات کلسیم و استرانسیم تشکیل رسوب سیترات غیرمحلول می‌دهد.
  · با مواد اکسیدکننده و احیاکننده قوی ناسازگار است.
  · به دلیل ماهیت قلیایی ملایم، با اسیدهای قوی در مقادیر زیاد واکنش می‌دهد.
· شرایط نگهداری: پودر یا کریستال باید در ظرف کاملاً دربسته، در محیط خشک و خنک نگهداری شود تا از جذب یا از دست دادن رطوبت (مخصوصاً فرم دی‌هیدرات) جلوگیری گردد.