سدیم کلرید، که به طور رایج «نمک طعام» نامیده میشود، یک ترکیب معدنی ساده اما غیرقابل جایگزین در صنعت داروسازی است. کاربردهای آن از یک عامل عملکردی پایه تا یک ماده فعال در مراقبت از پوست و زخم گسترده است.
اطلاعات پایه و خواص فیزیکوشیمیایی:
· سایر نامها: کلرور سدیم، نمک طعام.
· ظاهر: کریستالهای مکعبی بیرنگ یا پودر کریستالی سفید، با طعم شور مشخص.
· نقطه ذوب: ۸۰۴ درجه سانتیگراد.
حلالیت دقیق و یک نکته مهم:
|
حلال
|
شرایط دمایی
|
میزان حلالیت (تقریبی)
|
|
آب
|
۲۵ درجه سانتیگراد (دمای اتاق)
|
۱ گرم در ۲.۸ میلیلیتر
|
|
آب
|
در حال جوش
|
۱ گرم در ۲.۶ میلیلیتر
|
|
گلیسیرین
|
–
|
۱ گرم در ۱۰ میلیلیتر
|
|
اتانول ۹۵٪
|
–
|
۱ گرم در ۲۵۰ میلیلیتر (کم محلول)
|
نکته فرمولاسیونی مهم: حلالیت سدیم کلرید در آب در حضور اسید هیدروکلریک (HCl) کاهش مییابد. این پدیده تأثیر یون مشترک نام دارد و در تنظیم pH فرمولاسیونهای حاوی هر دو ماده باید مورد توجه قرار گیرد.
کاربردهای اصلی در فرمولاسیون دارویی و پزشکی:
۱. نقش پایه و عملکردی (Excipient):
· عامل ایزوتونیککننده: حیاتیترین کاربرد. برای تنظیم فشار اسمزی و ساخت محلولهای ایزوتونیک (۰.۹٪) برای تزریق داخل وریدی، زیرجلدی، شستشوی چشم و بینی.
· تنظیمکننده ویسکوزیته: در ژلها و کرمهای موضعی میتواند بر روی ویژگیهای رئولوژیکی (جریان) محصول تأثیر بگذارد و به پایداری آن کمک کند.
· پایه محلولهای استریل: به عنوان حلال یا رقیقکننده بیاثر در محلولهای شستشوی جراحی، زخم و چشم.
۲. نقش فعال (Active) و مراقبتی:
· مرطوبکننده طبیعی پوست (NMF): سدیم کلرید به طور طبیعی در فاکتورهای مرطوبکننده طبیعی لایه شاخی پوست وجود دارد. در فرمولاسیونهای موضعی با غلظت تا ۳٪ به جذب و حفظ رطوبت در پوست کمک میکند.
· مراقبت از زخم: محلولهای هیپرتونیک نمکی (مثلاً ۳٪ تا ۱۰٪) با ایجاد گرادیان اسمزی، باعث کاهش ادم (ورم) و تخلیه ترشحات از زخمهای اگزودایی میشوند.
· آبرسانی مخاط: پایه اصلی اسپریها و شستشوهای بینی ایزوتونیک و هیپرتونیک برای رفع احتقان و خشکی.
هشدارها، ناسازگاریها و شرایط نگهداری:
|
موضوع
|
توضیح و اقدام لازم
|
|
خوردگی فلزات
|
محلولهای آبی آن برای فلز آهن خورنده هستند. در خطوط تولید و بستهبندی باید از استیل ضدزنگ مناسب یا مواد غیرفلزی استفاده شود.
|
|
ناسازگاری شیمیایی
|
با نمکهای جیوه، نقره و سرب تشکیل رسوب کلرید فلزی نامحلول میدهد.
|
|
واکنش با اکسیدانها
|
در محیط اسیدی در حضور مواد اکسیدکننده قوی (مانند پرمنگنات) ممکن است گاز کلر سمی آزاد شود.
|
|
شرایط نگهداری
|
ماده خشک باید در ظرف کاملاً دربسته، در محیط خشک نگهداری شود تا از جذب رطوبت و کلوخهشدن جلوگیری گردد. محلولهای استریل آن تحت شرایط آسپتیک تهیه و بستهبندی میشوند.
|