پتاسیم یدید یک ترکیب معدنی با کاربردهای دارویی متنوع و حیاتی است. از محافظت در برابر تشعشعات تا درمان بیماریهای تیروئید و سیستم تنفسی، این دارو نقش مهمی در پزشکی ایفا میکند.
· نامهای متداول: یدور پتاسیم
· خواص ظاهری: به صورت پودر گرانولی سفید یا کریستالهای چندوجهی بیرنگ وجود دارد. این ترکیب تا حدودی جاذب رطوبت (هیگروسکوپیک) است.
· نقطه ذوب: ۶۸۰ درجه سانتیگراد
کاربردهای اصلی دارویی:
۱. حفاظت از تیروئید در شرایط اضطراری تشعشعی:
· مکانیسم: با اشباع غده تیروئید از ید پایدار (غیررادیواکتیو)، از جذب ید رادیواکتیو جلوگیری میکند.
· هدف اصلی: پیشگیری از سرطان تیروئید و سایر بیماریهای ناشی از پرتوگیری در حوادث هستهای.
۲. درمان کمکی در بیماریهای تیروئید:
· پرکاری تیروئید (تیروتوکسیکوز): در کنار داروهای ضدتیروئید، برای کوچک کردن و آمادهسازی غده تیروئید برای جراحی استفاده میشود.
· هایپرپلازی تیروئید: گاهی برای ایجاد هایپرپلازی کنترلشده در غده به کار میرود.
۳. سایر موارد مصرف:
· خلطآور (اکسپکتورانت): فرم فوقاشباع (SSKI) آن به عنوان خلطآور در بیماریهای مزمن ریوی مانند برونشیت و آمفیزم استفاده میشود.
· عامل ضدقارچ: کاربرد موضعی دارد.
· مکمل ید: در درمان کمکاری تیروئید ناشی از کمبود ید.
· درمان اریتم ندوزوم: به صورت فوقاشباع.
· پیشگیری از کمبود ید: به شکل محلول لوگول (Lugol's Solution) خوراکی.
حلالیت و نکات مهم فرمولاسیون:
· حلالیت در آب: بسیار خوب (۱ گرم در ۰.۷ میلیلیتر آب سرد).
· حلالیت در الکل: متوسط (۱ گرم در ۲۲ میلیلیتر الکل).
· نکته حیاتی پایداری: محلول آبی پتاسیم یدید به مرور زمان و در معرض هوا، اکسید شده و به رنگ زرد-قهوهای درمیآید. این محلولهای تغییر رنگ دادهشده نباید مصرف شوند.
· پیشگیری از اکسیداسیون: افزودن مقادیر بسیار کم قلیا (مثلاً بیکربنات سدیم) به محلول میتواند از این فرآیند جلوگیری کند.
ناسازگاریهای مهم شیمیایی:
پتاسیم یدید با طیف وسیعی از مواد ناسازگار است. آشفتگی جدی در صوررت ترکیب با موارد زیر رخ میدهد:
· نمکهای آلکالوئیدی (مثل کدئین، مورفین)
· کلرال هیدرات
· اسیدها (مانند تارتاریک اسید و سایر اسیدها)
· پتاسیم کلرات
· نمکهای فلزی سنگین (مانند نمکهای سرب، جیوه، نقره)
شرایط نگهداری:
· باید در ظروف کاملاً دربسته و محکم، دور از نور و رطوبت نگهداری شود.
· پدیده کریستالیزاسیون: محلولهای KI، به ویژه اگر در یخچال نگهداری شوند، ممکن است کریستال بدهند. این کریستالها را میتوان با گرم کردن ملایم و تکان دادن مجدداً در محلول حل کرد.