پتاسیم سیترات (با نام شیمیایی تری‌پتاسیم سیترات) یک نمک پتاسیمی اسید سیتریک است که کاربرد اصلی و مهم آن در حوزه داروسازی و پزشکی، پیشگیری و درمان سنگ‌های کلیه می‌باشد.
· نام‌های متداول: تری‌پتاسیم سیترات
· خواص ظاهری: به صورت پودر گرانولی سفید یا کریستال‌های شفاف، بی‌بو، با طعمی خنک و نمکی وجود دارد. شکل رایج آن، مونوهیدرات (حاوی یک مولکول آب) است. این ترکیب جاذب رطوبت (هیگروسکوپیک) بوده و در مجاورت هوا مرطوب تمایل به جذب آب و انحلال دارد.
· نقطه ذوب: حدود ۲۳۰ درجه سانتی‌گراد (و در ۱۸۰ درجه سانتی‌گراد آب تبلور خود را از دست می‌دهد).

کاربردهای اصلی دارویی و مکانیسم اثر:
۱. پیشگیری و درمان سنگ کلیه (کاربرد اصلی):
· هدف: جلوگیری از تشکیل سنگ‌های اگزالات کلسیم و سنگ‌های اسید اوریک.
· مکانیسم اثر: پتاسیم سیترات با دو عمل اصلی اثر خود را اعمال می‌کند:
  1. قلیایی کردن ادرار: با افزایش pH ادرار، محیط را برای کریستال‌سازی اسید اوریک نامساعد می‌کند.
  2. افزایش سیترات ادراری: سیترات به صورت شیمیایی با کلسیم کمپلکس تشکیل داده و از تشکیل کریستال‌های اگزالات کلسیم جلوگیری می‌کند.
۲. درمان اسیدوز متابولیک:
· مکانیسم: این دارو در بدن به بی‌کربنات متابولیزه می‌شود و به عنوان یک قلیایی‌کننده سیستمیک عمل کرده، به خنثی‌سازی اسید اضافی بدن و بازیابی تعادل اسید-باز کمک می‌کند.
۳. کمک به مدیریت نقرس:
· مکانیسم: با افزایش pH ادرار، دفع اسید اوریک را تسهیل کرده و ممکن است در پیشگیری از تشکیل کریستال‌های اورات و حملات نقرس مؤثر باشد.

کاربرد در فرمولاسیون (به عنوان بافر و افزودنی):
پتاسیم سیترات در صنایع مختلف به نقش بافرکنندگی خود شناخته می‌شود:
· صنعت داروسازی و آزمایشگاه: به عنوان یک بافر موثر برای تثبیت pH در سنجش‌های آنزیمی، محلول‌های پروتئینی و برخی فرمولاسیون‌های دارویی استفاده می‌شود.
· صنایع غذایی و نوشیدنی: به عنوان یک افزودنی برای تنظیم اسیدیته، بهبود طعم و پایدار کردن محصولات به کار می‌رود.

اطلاعات فنی مرتبط با فرمولاسیون:

شرایط نگهداری:
با توجه به خاصیت جاذب الرطوبه بودن، این ماده باید در ظروف کاملاً دربسته و غیرقابل نفوذ به رطوبت، در محیطی خشک نگهداری شود.