منتول (menthol)
مقدمه:
منتول یک ترکیب آلی است که به عنوان یک مونوترپنوئید طبقه بندی می شود که عمدتاً از روغن گیاهان نعناع مانند نعناع و نعناع فلفلی به دست می آید. این یک ماده مومی شکل و کریستالی است که در دمای اتاق جامد است و دارای عطر و طعم خاصی از نعناع می باشد.
ساختار و خواص شیمیایی
رایج ترین شکل منتول که در طبیعت یافت می شود (-)-منتول است که دارای ساختار (1R, 2S, 5R) است. منتول به دلیل توانایی خود در فعال کردن گیرنده های TRPM8 در پوست که مسئول احساس سرما هستند، شناخته شده است. این خاصیت باعث می شود که منتول وقتی به صورت موضعی ملیده و یا بلعیده شود، اثر خنک کنندگی بدهد و آن را در محصولات مختلف محبوب کند.
اثرات بیولوژیکی
منتول دارای چندین خواص دارویی است:
بی حس کننده موضعی: اثرات بی حس کنندگی خفیفی دارد و به تسکین درد و سوزش جزئی کمک می کند.
ضد درد: می تواند احساس خنکی و گرما را القا کند و به طور موقت درد را در کاربردهای موضعی تسکین دهد.
آنتی باکتریال: منتول دارای خواص ضد باکتریایی است و در محصولات مراقبت از دندان در برابر باکتری های خاص موثر است.
اثرات گشادکننده عروق: می تواند فشار خون را با مخالفت با انقباض عروق از طریق فعال سازی TRPM8 کاهش دهد.
موارد استفاده:
منتول به طور گسترده در صنایع مختلف استفاده می شود، از جمله:
· داروها: در پمادها، قطره های ضد سرفه و استنشاق های بینی به دلیل اثرات تسکین دهنده و خنک کننده آن بر روی گلو و مجاری تنفسی استفاده می شود.
· لوازم آرایشی: منتول یک عنصر رایج در بالم لب، لوسیون ها و کرم ها و خمیردندان ها و... برای حس طراوت آن استفاده می شود.
· در داروسازی به عنوان عطر دهنده و طعم دهنده کاربرد دارد. علاوه بر این ال-منتول (و نه دی-منتول) با تحریک گیرنده های سرما حس طراوت و خنکی را روی پوست القا می کند. به عنوان ماده موثره وقتی روی پوست استفاده می شود باعث گشادی عروق، حس خنکی و اثر ضد دردی و ضد خارش موضعی می شود.
· غذاها و نوشیدنی ها: به عنوان طعم دهنده در آب نبات ها، آدامس ها و ... استفاده می شود و طعم نعناع را ایجاد می کند.
سایر نام های متداول: کامفر نعنا فلفلی
خواص ظاهری: به صورت پودر کریستالی یا توده به هم چسبیده یا سوزنی شکل و در واقع از کریستال های شش وجهی و بی رنگ تشکیل شده است. منتول دارای بوی خوشایند و طعمی شبیه نعنا فلفلی است.
نقطه ذوب: فرم راسمیک در 34 درجه سانتی گراد و ال یا دی-منتول در 41 تا 44 درجه سانتی گراد ذوب می شود.
حلالیت: در اسید استیک خالص، روغن های معدنی، روغن های فرار و غیر فرار بسیار محلول است. در الکل محلول ولی در آب کم محلول است.
ناسازگاری با سایر مواد و محیط کار: با کامفر، فنول، کلرال هیدرات، رزورسینول و تیمول (به هنگام ساییدن) و پتاسیم پر منگنات ناسازگار است. البته ناسازگاری منتول با ترکیبات دارای ساختار مشابه مانند فنول، کامفر، تیمول و ... نمونه ای از پدیده مخلوط های یوتکتیک (Eutectic) است که در آن پودرهای جامد با نقطه ذوب پایین، در اثر مخلوط شدن، افت نقطه ذوب به زیر دمای محیط نشان می دهند و در اثر فشار ساییده شدن به شکل مایع در می آیند. این پدیده به معنی غیر قابل استفاده بودن مخلوط نیست که نمونه ای از این پدیده در تهیه فرآورده موضعی مخلوط لیدوکائین و پریلوکائین مشاهده می شود.
شرایط نگهداری: در ظرف با در محکم و در دمای کنترل شده اتاق (بین 15 تا 30 درجه سانتی گراد) نگهداری شود. دمای نگهداری بهتر است کمتر از 25 درجه سانتی گراد باشد تا جلوی تصعید گرفته شود.